เข้าใจการชาร์จ AC และ DC

การชาร์จ AC เหมาะกับช่วงที่รถจอดอยู่บ้านหรือที่ทำงานหลายชั่วโมง ส่วนการชาร์จเร็ว DC เหมาะกับการแวะระยะสั้นก่อนเดินทางต่อ ความต่างหลักอยู่ที่จุดแปลงไฟ ซึ่งส่งผลต่อความเร็วในการชาร์จ ราคาอุปกรณ์ และกำลังไฟที่พื้นที่ต้องรองรับ

ทำไมจึงต้องแปลงไฟ

ระบบไฟฟ้าจ่ายไฟกระแสสลับ หรือ AC แต่แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าใช้ไฟกระแสตรง หรือ DC ในการชาร์จ จึงต้องแปลงไฟก่อนส่งเข้าแบตเตอรี่ การชาร์จ AC แปลงไฟภายในรถ ส่วนการชาร์จ DC แปลงไฟที่อุปกรณ์ภายนอกรถ

เข้าใจหน่วย kW และ kWh

กิโลวัตต์ชั่วโมง (kWh) คือหน่วยพลังงาน ใช้บอกว่าแบตเตอรี่เก็บพลังงานได้เท่าไร หรือเติมพลังงานไปเท่าไรในการชาร์จหนึ่งครั้ง ส่วนกิโลวัตต์ (kW) คือหน่วยกำลังไฟ ใช้บอกว่าส่งพลังงานได้เร็วแค่ไหน หากเปรียบกับการเติมน้ำมัน kWh คือปริมาณน้ำมัน ส่วน kW คือความเร็วในการเติม

หากต้องการประมาณเวลาชาร์จ ให้นำพลังงานที่ต้องเติมในหน่วย kWh หารด้วยกำลังชาร์จเฉลี่ยในหน่วย kW ควรใช้กำลังเฉลี่ย ไม่ใช่กำลังสูงสุดที่ระบุบนเครื่อง เพราะกำลังไฟเปลี่ยนไปตลอดการชาร์จ และควรเผื่อเวลาสำหรับการสูญเสียพลังงานและข้อจำกัดอื่นด้วย

การชาร์จ AC ใช้อุปกรณ์แปลงไฟในรถ

จุดชาร์จ AC จ่ายไฟให้เครื่องชาร์จออนบอร์ดภายในรถ ซึ่งแปลงไฟเป็น DC ความสามารถของเครื่องชาร์จออนบอร์ดเป็นตัวกำหนดว่ารถจะรับกำลังไฟ AC ได้สูงสุดเท่าไร

กำลังชาร์จ AC ที่พบทั่วไปอยู่ราว 7–22 kW แต่ทั้งรถและระบบไฟฟ้าของพื้นที่ต้องรองรับกำลังนั้นด้วย รถที่รับ AC ได้สูงสุด 7 kW จะไม่ชาร์จที่ 22 kW แม้เสียบกับเครื่องขนาด 22 kW

การเติมพลังงานจำนวนมากมักใช้เวลาหลายชั่วโมง อุปกรณ์ AC โดยทั่วไปมีขนาดเล็กกว่าและมีต้นทุนซื้อกับติดตั้งต่ำกว่า DC จึงเหมาะกับบ้าน คอนโดมิเนียม และที่ทำงาน อย่างไรก็ตาม ยังต้องตรวจสอบว่าระบบไฟฟ้าของอาคารรองรับได้หรือไม่

การชาร์จ DC แปลงไฟภายนอกรถ

เครื่องชาร์จเร็ว DC มีอุปกรณ์แปลงไฟของตัวเอง และจ่ายไฟ DC เข้าแบตเตอรี่ผ่านระบบควบคุมการชาร์จของรถ โดยไม่ผ่านเครื่องชาร์จออนบอร์ดสำหรับไฟ AC

อุปกรณ์ภายนอกรถมีพื้นที่สำหรับชุดแปลงไฟขนาดใหญ่ จึงจ่ายกำลังได้สูงกว่า เครื่องชาร์จ DC สาธารณะที่พบทั่วไปมีกำลังประมาณ 50–350 kW และยังมีระบบที่กำลังต่ำหรือสูงกว่านี้ด้วย การชาร์จถึง 80% อาจใช้เวลาราว 20–60 นาที ขึ้นอยู่กับรถ ระดับแบตเตอรี่เริ่มต้น และสภาพการชาร์จ ตัวเลขนี้เป็นเพียงแนวทาง ไม่ใช่เวลาตายตัวสำหรับรถทุกคันหรือทุกครั้ง

อุปกรณ์ DC มีต้นทุนสูงกว่าและต้องใช้ระบบไฟฟ้าที่รองรับกำลังมากกว่า บางแห่งต้องมีหม้อแปลงเฉพาะ จึงมักติดตั้งในสถานีสาธารณะ พื้นที่เชิงพาณิชย์ และศูนย์รถขององค์กร

เปรียบเทียบ AC และ DC

กำลังไฟและเวลาในตารางเป็นค่าประมาณ ผลจริงขึ้นอยู่กับรถ อุปกรณ์ ระดับแบตเตอรี่เริ่มต้น และสภาพพื้นที่

หัวชาร์จที่ใช้ในประเทศไทย

Type 2 ใช้กันอย่างแพร่หลายสำหรับการชาร์จ AC ในไทย ส่วน CCS2 ซึ่งย่อมาจาก Combined Charging System 2 ใช้กันอย่างแพร่หลายสำหรับการชาร์จเร็ว DC

ช่องรับชาร์จ CCS2 ของรถมีส่วนเชื่อมต่อแบบ Type 2 และขั้ว DC เพิ่มอีกสองขั้วด้านล่าง รถที่รองรับจึงใช้ช่องเดียวกันได้ทั้ง AC และ DC แต่ละรุ่นรองรับหัวชาร์จต่างกัน และรถบางรุ่นรับได้เฉพาะ AC จึงควรตรวจสอบสเปกรถก่อนเลือกจุดชาร์จ

เติมพลังงานเท่ากัน ใช้เวลาต่างกันเท่าไร

สมมติว่ารถมีความจุแบตเตอรี่ที่ใช้งานได้ 60 kWh การชาร์จจาก 20% ถึง 80% เท่ากับเติมพลังงานประมาณ 36 kWh

ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณอย่างง่าย ไม่ใช่การรับประกันเวลาชาร์จ การสูญเสียขณะแปลงไฟ AC การปรับอุณหภูมิแบตเตอรี่ และกำลังชาร์จที่เปลี่ยนไป อาจทำให้ใช้เวลาจริงนานขึ้น ตัวอย่าง DC สมมติว่า 70 kW คือกำลังเฉลี่ยที่เข้าแบตเตอรี่ตลอดการชาร์จ ไม่ใช่กำลังสูงสุดบนป้ายเครื่อง

อะไรเป็นตัวกำหนดความเร็วจริง

กำลังที่ระบุบนเครื่องคือกำลังจ่ายสูงสุด ส่วนกำลังที่รถได้รับจริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย

• ความสามารถของเครื่องชาร์จ กำลังจ่ายถูกจำกัดด้วยพิกัดกำลัง ช่วงแรงดัน และกระแสที่เครื่องรองรับ

• ความสามารถของรถ รถมีขีดจำกัดการรับไฟของตัวเอง เครื่องชาร์จที่ใหญ่ขึ้นไม่ได้ทำให้รถรับไฟเกินขีดจำกัดนั้น

• ระดับแบตเตอรี่ กำลังชาร์จมักลดลงเมื่อแบตเตอรี่ใกล้เต็ม

• การแบ่งกำลังไฟ เมื่อรถสองคันใช้เครื่องเดียวกัน หรือหลายเครื่องใช้กำลังไฟของพื้นที่ร่วมกัน รถแต่ละคันอาจได้รับกำลังน้อยลง

• อุณหภูมิ แบตเตอรี่ที่ร้อนหรือเย็นเกินไปอาจชาร์จช้าลง และระบบทำความเย็นหรือทำความร้อนของแบตเตอรี่ก็อาจใช้พลังงานระหว่างชาร์จด้วย

ทำไมชาร์จช้าลงเมื่อใกล้ 80 เปอร์เซ็นต์

เมื่อแบตเตอรี่มีพลังงานเพิ่มขึ้น ระบบจัดการแบตเตอรี่ของรถจะลดกำลังชาร์จเพื่อให้อยู่ในขอบเขตการทำงานที่กำหนด โดยมักสังเกตเห็นความเร็วลดลงชัดเจนใกล้ 80% แต่จุดที่เริ่มลดแตกต่างกันตามรุ่นรถ

การเติม 20% สุดท้ายจึงอาจใช้เวลามากเมื่อเทียบกับพลังงานที่ได้ ระหว่างเดินทาง หาก 80% เพียงพอสำหรับช่วงถัดไป การหยุดชาร์จที่ระดับนี้มักประหยัดเวลากว่า หากต้องการระยะทางเพิ่มก็ชาร์จต่อได้ โดยปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิตสำหรับแบตเตอรี่รุ่นนั้น

เครื่องชาร์จที่กำลังสูงกว่าช่วยเมื่อไร

เครื่องที่ใหญ่ขึ้นช่วยได้เมื่อรถรับกำลังส่วนที่เพิ่มขึ้นได้ หากรถรับ DC ได้สูงสุด 100 kW เครื่องขนาด 240 kW ก็ไม่สามารถทำให้รถรับเกินขีดจำกัดนี้ ความเร็วจริงยังขึ้นอยู่กับแรงดัน กระแส และรูปแบบการรับกำลังไฟของรถตลอดการชาร์จ

อุปกรณ์กำลังสูงยังมีประโยชน์กับสถานี เช่น รองรับรถที่ชาร์จได้เร็วกว่า หรือมีไฟให้แบ่งมากขึ้นเมื่อชาร์จสองคันพร้อมกัน การเลือกเครื่องจึงควรอิงกับประเภทรถและความต้องการใช้งานที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในพื้นที่

การชาร์จเร็วกับสุขภาพแบตเตอรี่

รถที่รองรับการชาร์จเร็ว DC ใช้ระบบควบคุมแบตเตอรี่จัดการการชาร์จ ผลต่อสุขภาพแบตเตอรี่ในระยะยาวขึ้นอยู่กับชนิดแบตเตอรี่ อุณหภูมิ และพฤติกรรมการชาร์จ จึงไม่มีอัตราการเสื่อมค่าเดียวที่ใช้ได้กับรถทุกคัน

AC เป็นทางเลือกที่สะดวกสำหรับการชาร์จประจำวันเมื่อมีจุดชาร์จให้ใช้ ส่วน DC มีประโยชน์เมื่อเวลาเป็นข้อจำกัด ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิตเรื่องระดับการชาร์จประจำวันและการใช้ชาร์จเร็ว โดยเฉพาะในอากาศร้อน แบตเตอรี่ต่างชนิดอาจมีคำแนะนำเรื่องการชาร์จถึง 100% ต่างกัน

ข้อแนะนำเมื่อแวะชาร์จ

• เผื่อพลังงานให้ถึงสถานีอย่างปลอดภัย การชาร์จมักเร็วกว่าเมื่อแบตเตอรี่ต่ำ แต่ไม่ควรเสี่ยงให้ไฟหมดเพื่อประหยัดเวลาไม่กี่นาที

• ชาร์จให้พอสำหรับช่วงถัดไป ประมาณ 80% มักเพียงพอ แต่ต้องดูเส้นทาง สภาพอากาศ และสถานีถัดไปที่ใช้งานได้ด้วย

• ตรวจสอบแอปก่อนเดินทาง ดูประเภทหัวชาร์จ กำลังไฟ และสถานะว่างที่แอปรายงาน

• ย้ายรถเมื่อชาร์จเสร็จ เพื่อให้ผู้ขับขี่คนถัดไปใช้ช่องจอดได้

เลือกเครื่องชาร์จให้เหมาะกับพื้นที่

เริ่มจากดูว่าผู้ขับขี่จอดนานเท่าไร AC เหมาะกับพื้นที่ที่รถจอดหลายชั่วโมง ส่วน DC เหมาะกับผู้ที่ต้องการเติมพลังงานระหว่างแวะสั้น ๆ เช่น พักที่ปั๊มน้ำมัน รับประทานอาหาร หรือซื้อของ

หากผู้ใช้พื้นที่มักแวะ 20–45 นาที ก็อาจเหมาะที่จะพิจารณา DC แต่ระยะเวลาจอดเพียงอย่างเดียวไม่ได้กำหนดกำลังชาร์จที่เหมาะสม ต้องดูความต้องการใช้งาน ประเภทรถ และกำลังไฟที่พื้นที่รองรับได้ร่วมกัน Evergreen Capital ประเมินปัจจัยเหล่านี้ก่อนแนะนำรูปแบบสถานี

อ่านเพิ่มเติม: PEA VOLTA — EV Charger คืออะไร มีกี่ประเภท และควรเลือกแบบไหนดีในปี 2026 · PEA VOLTA — หัวชาร์จรถไฟฟ้ามีกี่แบบ รู้จักประเภทหัวชาร์จ EV · กระทรวงคมนาคมสหรัฐฯ — ประเภทเครื่องชาร์จและความเร็วในการชาร์จ · รัฐบาลออสเตรเลีย — อุปกรณ์ชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า

← บทวิเคราะห์